Sigorta, satın alırken hiçbir şey hissettirmeyen, ihtiyaç duyulduğunda ise bütün mali planı ayakta tutan bir üründür. Sorun şu ki poliçe piyasası "her ihtimale karşı" mantığıyla çalışır ve bu mantık, gerçekten ihtiyacınız olmayan teminatlar için de para ödemenize yol açar. Doğru yaklaşım, kendinizi mümkün olan her senaryoya karşı korumak değil; karşılaşmanız halinde bütçenizi çökertecek riskleri tespit edip yalnızca onları devretmektir.
Bu ayrımı yaparken basit bir ölçüt kullanabilirsiniz: Bir olayın maliyetini birikimlerinizden ödeyebiliyorsanız, o riski kendiniz taşıyabilirsiniz. Telefonunuzun ekranı kırıldığında hayatınız değişmez; ancak evin geçimini sağlayan kişinin uzun süre çalışamaz hale gelmesi bambaşka bir tablodur. Acil durum fonunun neden ilk adım olduğu da tam olarak burada anlaşılır: küçük riskleri nakit karşılar, sigorta ise büyük ve nadir olanları üstlenir.
Sigorta türleri arasında önceliği hep insanla ilgili olanlar alır, çünkü kaybı telafi edilmesi en zor varlık gelir üretme kapasitenizdir.
Türkiye'de çalışanlar genel sağlık sigortası kapsamındadır; özel sağlık poliçeleri bunun üzerine eklenen bir katmandır. Burada iki temel seçenek vardır: yatarak tedaviyi kapsayan poliçeler ve ayakta tedaviyi de içerenler. Ayakta tedavi teminatı primi belirgin biçimde yükseltir, buna karşılık yılda birkaç doktor muayenesi dışında kullanılmaz. Yılda sık doktora gitmiyorsanız, yalnızca yatarak tedavi içeren bir poliçe genellikle daha akılcıdır: ameliyat, yoğun bakım ve uzun yatış gibi bütçeyi gerçekten sarsan kalemler karşılanır, küçük harcamalar cepten ödenir.
Poliçe seçerken dikkat edilmesi gereken üç nokta vardır: anlaşmalı kurum listesinde sizin ulaşabileceğiniz hastanelerin olup olmadığı, katılım payı oranı ve mevcut rahatsızlıkların kapsam dışı bırakılıp bırakılmadığı. Ömür boyu yenileme garantisi ise genç yaşta alındığında değeri en yüksek olan haktır.
Hayat sigortasına ihtiyacınız olup olmadığının tek bir testi vardır: Siz olmasanız, gelirinize bağımlı biri maddi olarak zor duruma düşer mi? Bekârsanız ve bakmakla yükümlü olduğunuz kimse yoksa, konut kredisi gibi bir yükümlülüğünüz de bulunmuyorsa hayat sigortası büyük ihtimalle önceliğiniz değildir. Çocuğu olan veya tek gelirli bir hanede yaşayan biri içinse tablo tersine döner.
Teminat tutarı için sık kullanılan yaklaşım, yıllık net gelirin 5–10 katı ile kalan borçların toplamıdır. Ürün tarafında ise birikimli poliçelerle risk (vadeli) poliçelerini karıştırmamak gerekir. Birikimli ürünler koruma ve yatırımı tek pakette birleştirir; maliyetleri yüksek, getirileri şeffaf değildir. Çoğu durumda sade bir vadeli hayat sigortası alıp aradaki farkı endeks fonları gibi düşük maliyetli araçlarda değerlendirmek daha verimlidir.
Ferdi kaza poliçeleri ucuzdur ama yalnızca kaza kaynaklı sakatlık ve ölümü kapsar; hastalık sebebiyle çalışamama durumunu içermez. Serbest çalışıyorsanız ve hastalık halinde geliriniz tamamen duruyorsa, kritik hastalık veya iş göremezlik teminatlarını poliçenize ek olarak değerlendirmeniz mantıklıdır.
Zorunlu deprem sigortası (DASK) yalnızca binanın yapısal hasarını, belirli bir azami tutara kadar karşılar. Eşyalarınız, yangın, su baskını, hırsızlık ve komşunuza verebileceğiniz zararlar bu kapsamın dışındadır. Bu boşluğu konut paket poliçesi doldurur ve primi çoğu evde aylık birkaç yüz liralık bir kalem olarak kalır. Kiracıysanız binayı sigortalamak size düşmez; ancak eşya teminatı ve komşuya verilen zararlara ilişkin sorumluluk teminatı sizin için anlamlıdır.
Trafik sigortası zorunludur ve yalnızca karşı tarafa verdiğiniz zararı karşılar. Kasko isteğe bağlıdır ve kararı aracın değeriyle doğrudan ilişkilidir. Piyasa değeri düşük bir araçta yıllık kasko primi, aracın değerinin kayda değer bir oranına ulaşıyorsa bu parayı ödemek yerine kendinizi sigortalamak, yani birikim yapmak daha rasyonel olabilir. Değerli bir araçta ise kasko neredeyse zorunlu kabul edilmelidir.